18 Kasım 2026, Çarşamba
Popüler Sinema Popüler Sinema
  1. Ana Sayfa
  2. Röportajlar
  3. Biket İlhan: "Seyircinin filmden umut duygusuyla ayrılmasını...
Röportajlar

Biket İlhan: "Seyircinin filmden umut duygusuyla ayrılmasını isterim"

Senelerin sinema sanatçısı, sektörümüzün Biket ablası Biket İlhan ile Altın Portakal'da yarışan son filmi "Tatlı Maya" üzerine keyifli bir sohbet gerçekleştirdik.

Biket İlhan: "Seyircinin filmden umut duygusuyla ayrılmasını isterim"

Tatlı Maya'nın çıkış noktasına gitmek istiyorum. Bu hikayeyi anlatma fikri ilk olarak nasıl ortaya çıktı? Sizi bu filmi çekmeye yönelten kişisel, toplumsal veya sanatsal motivasyon neydi?

Benim sinemamda insan ve onun yaşadığı toplumla kurduğu ilişki her zaman önemli bir yer tuttu. Tatlı Maya da aslında bu bakışın bir devamı. Uzun zamandır, giderek birbirimizden uzaklaştığımız, farklılıklarımızı ortaklıklarımızın önüne koyduğumuz bir dünyada yaşadığımızı düşünüyorum. Oysa ben farklı kültürlerin, farklı inançların, farklı hayatların bir arada var olabildiği bir toplumsal hafızanın içinden geliyorum.

Tatlı Maya ile de tam bu noktadan hareket eden bir hikaye anlatmak istedim. Birbirinden farklı hayatlara sahip insanların, bütün önyargılara ve toplumsal koşullara rağmen birbirlerine dokunabilme ihtimali beni heyecanlandırdı. Çünkü bazen çok büyük meseleleri anlatmak için küçük bir insan hikayesi yeterlidir.

 

Filmin merkezinde, küçük bir fırın işleten Nazan ile Suriyeli genç bir kadın olan Rana'nın karşılaşması ve aralarında gelişen dayanışma var. Bu iki kadının hikayesi üzerinden aslında nasıl bir toplumsal tabloyu tartışmaya açmak istediniz?

Nazan'ın Rana'ya uzattığı yardım eli, başlangıçta çok insani bir yerden doğuyor. Hamile, zor durumda olan genç bir kadını yalnız bırakmak istemiyor. Ama zamanla bu ilişki tek taraflı bir yardımın ötesine geçiyor ve iki kadın arasında gerçek bir dayanışmaya dönüşüyor. Rana da Nazan'ın hayatına dokunuyor, ona destek oluyor. Belki ikisi de başlangıçta birbirlerine ne kadar ihtiyaç duyduklarının farkında değiller.

Burada benim için önemli olan, insanları yalnızca ait oldukları kimlikler üzerinden tanımlamamak. Özellikle göçmenlik meselesinde insanları çok kolay kategorilere ayırabiliyoruz. Oysa her insanın kendi hikayesi, kendi korkuları, kendi umutları var. Nazan ve Rana'nın ilişkisi üzerinden biraz da bunu anlatmak istedim. Birbirimize yakından baktığımızda, aramızda olduğunu düşündüğümüz mesafelerin aslında o kadar da büyük olmadığını görebiliriz.

 

Filmin adı oldukça sembolik. Maya, yalnızca ekmeğin oluşmasını sağlayan bir unsur değil, aynı zamanda insanın özünü ve karakterini de çağrıştırıyor. Tatlı Maya ismi sizin için ne ifade ediyor?

Maya benim için dönüşümü çağrıştırıyor. Nasıl ki hamur yoğruldukça, mayalandıkça başka bir şeye dönüşüyorsa, insanlar da yaşadıklarıyla, birbirleriyle kurdukları ilişkilerle değişiyor ve dönüşüyor. Filmdeki karakterlerin de birbirlerinin hayatına dokundukça bir anlamda yeniden yoğrulduklarını düşünüyorum.

Bir de hep ekşi mayadan söz ederiz ya, biz biraz da bunun tersinden bakmak istedik. İçinde yaşadığımız dünyanın bütün zorluklarına rağmen umudu kaybetmemek, hayatın tatlı tarafını da hatırlamak... Fırının adının Tatlı Maya olması ve filmin de bu adı taşıması, benim için bu duyguyu ifade ediyor.

 

Hikayede Türk, Rum ve Suriyeli kadınların farklı kültürel geçmişlerine rağmen ortak bir insani zeminde buluşmalarını izliyoruz. Bu üç kadın üzerinden kültürel farklılıkların ötesinde nasıl bir ortaklık kurmayı amaçladınız?

Ben İzmirliyim, Karşıyaka'da büyüdüm. Sonra Ankara'da, İstanbul'da yaşadım. Farklı kültürlerin, farklı inançların bir arada olduğu bir hayatın içinden geliyorum. Çocukluğumda insanların birbirlerinin farklılıklarını bugünkü kadar mesele etmediği bir gündelik hayat hatırlıyorum. Elbette geçmişi bütünüyle idealize etmek doğru değil ama zaman içinde bir arada yaşama kültürünün giderek zayıfladığını da görüyorum.

Rumlar da bu coğrafyanın kültürel hafızasının çok önemli bir parçası. Bir zamanlar aynı sokakları, aynı mahalleleri paylaştığımız, hayatın içinde yanı başımızda olan insanlardı. Tatlı Maya'da bu üç kadını bir araya getirirken farklı kültürleri yalnızca temsil eden karakterler yaratmak istemedim. Onların kendi hayatları, kendi geçmişleri ve birbirleriyle kurdukları bağ üzerinden, bütün farklılıklarımıza rağmen ortak bir yaşamın hala mümkün olduğunu hatırlatmak istedim.

 

Ayça Bingöl, Cansu Tosun ve Suna Yıldızoğlu gibi farklı oyunculuk deneyimlerine sahip isimlerle çalıştınız. Karakterlerin oyuncularla buluşma süreci nasıl gelişti? Oyuncu seçiminde öncelikleriniz nelerdi?

Oyuncu seçiminde benim için en önemli şey, oyuncunun karakterin dünyasını anlayabilmesi ve onun duygusunu seyirciye geçirebilmesi. Çünkü bir karakteri inandırıcı kılan yalnızca sözcükler değil, bazen bir bakış, bir suskunluk ya da küçük bir jest olabiliyor.

Ayça Bingöl ve Cansu Tosun, oyunculuklarını takip ettiğim ve çok beğendiğim iki isimdi. İkisinin de canlandıracakları karakterlerin duygusal dünyasını doğru biçimde yansıtabileceklerini düşündüm. Suna Yıldızoğlu ile ise çok daha eskiye dayanan bir ilişkimiz var. Sokaktaki Adam filminde birlikte çalışmıştık. Yıllar içinde dostluğumuz da devam etti. Onun hem oyunculuğunu hem de hayata bakışını yakından tanıyorum. Bu karakter için düşündüğümde de çok doğru bir seçim olacağına inandım.

 

Bir yönetmen olarak oyuncuların karakterleri yorumlamasına ne ölçüde alan açarsınız? Tatlı Maya'nın çekimleri sırasında senaryoda olmayan, oyuncuların katkısıyla ortaya çıkan ve sizi etkileyen anlar oldu mu?

Ben oyuncunun yalnızca kendisine verilen replikleri söyleyen biri olmadığını düşünüyorum. Oyuncu da karakterin yaratım sürecinin önemli bir parçası. Her oyuncu kendi deneyimini, sezgilerini ve yorumunu beraberinde getiriyor. Bu yüzden oyuncuların karakterlerine ilişkin önerilerini dinlemeyi ve onlara alan açmayı önemsiyorum.

Elbette burada benim için belirleyici olan, getirilen yorumun karakterin dünyasına ve hikayenin bütününe hizmet etmesi. Bazen bir oyuncunun küçük bir önerisi, bir sahnenin duygusunu daha güçlü hale getirebilir. Tatlı Maya'da da oyuncuların karakterleri kendi yorumlarıyla zenginleştirmelerine alan açmaya çalıştım.

 

Filmin mekanlarından biri olan küçük fırın, hikayenin neredeyse yaşayan bir karakteri gibi. Bu mekanın görsel dünyasını ve atmosferini oluştururken nasıl bir sinematografik yaklaşım benimsediniz?

Fırını yalnızca hikayenin geçtiği bir mekan olarak düşünmedim. Benim için orası, dış dünyanın bütün sertliğine ve önyargılarına karşı kadınların kendilerine ait bir alan yaratabildikleri bir yerdi. Bir anlamda onları dışarıdan koruyan, birbirlerine yakınlaşmalarına ve güven duygusu geliştirmelerine olanak tanıyan bir sığınak.

Filmi bir platoda çektik ve fırın, sanat yönetmenimiz Natali Yeres'in çalışmasıyla oluşturuldu. Bu da bize mekanın atmosferini hikayenin duygusuna göre şekillendirme imkanı verdi. Fırının içiyle dış dünya arasında bir karşıtlık kurmaya çalıştık. Dışarıda insanların birbirlerine karşı geliştirdikleri mesafeler ve önyargılar varken, içeride giderek büyüyen bir yakınlık ve dayanışma var. Ama fırını dünyadan tamamen kopuk bir yer olarak da görmüyorum. Tam tersine, orada gelişen ilişkinin dışarıya da bir umut taşıyabileceğini düşünüyorum.

 

Filmin senaryosu kızınız Nihan Belgin ve Nazlı Pınar Ünlü'nün imzasını taşıyor. Senaryo aşamasından çekimlere kadar nasıl bir yaratıcı iş birliği yürüttünüz? Yönetmen olarak metne müdahale ettiğiniz noktalar oldu mu?

Senaryonun ilk versiyonunu Nazlı Pınar’la birlikte geliştirdik. Daha sonra Nihan senaryo üzerinde oldukça kapsamlı bir çalışma yürüttü. Hikayenin dramatik yapısını yeniden ele aldı, karakterleri ve aralarındaki ilişkileri yeniden kurguladı. Böylece çekimlere girdiğimiz senaryo, ilk versiyonundan oldukça farklı bir yapıya kavuştu.

Nihan'la uzun yıllardır birlikte çalışıyoruz. Daha önce Yarım Kalan Mucize filminin senaryosunu da yazmıştı. Pek çok projemde yardımcı yönetmenlik ve yapımcılık yaptığı için benim sinema anlayışımı çok iyi biliyor. Oysa Nihan'ın sinemaya bakışı ve kendine özgü anlatım dili benimkinden oldukça farklı. Hatta bu hikayeyi kendisi yönetmek üzere yazsaydı, çok daha farklı bir yerden ele alacağını biliyorum. Tatlı Maya'da ise kendi dramaturjik yaklaşımını da katarak benim sinema anlayışımla örtüşen bir senaryo ortaya çıkardı. Bu nedenle senaryo üzerinde yönetmen olarak ayrıca büyük müdahalelerde bulunma ihtiyacı duymadım.

 

Daha önce Sokaktaki Adam, Kayıkçı ve Mavi Gözlü Dev gibi toplumsal duyarlılığı yüksek filmlere imza attınız. Tatlı Maya'yı filmografiniz içerisinde nasıl bir yere koyuyorsunuz? Önceki filmlerinizle arasında tematik veya düşünsel bir bağ görüyor musunuz?

Aslında bütün filmlerim arasında tematik olarak bir bağ olduğunu düşünüyorum. Anlattığım hikayeler, dönemler ve karakterler birbirinden farklı olsa da benim için her zaman insan ve onun duyguları ön planda oldu. Sokaktaki Adam'da Attila İlhan'ın romanından yola çıktım. Kayıkçı ve Mavi Gözlü Dev'de ise senaryoların oluşumunda Metin Belgin'in insana ve topluma bakışının da önemli bir yeri vardı. Kayıkçı'da Türk-Yunan ilişkilerini bir aşk hikayesi üzerinden ele aldık. Mavi Gözlü Dev'de ise Nazım Hikmet gibi politik kimliği çok güçlü bir insanı anlatırken onun yalnızca şair ya da politik bir figür olarak değil, seven, özleyen, acı çeken bir insan olarak da görülmesini önemsedik.

Tatlı Maya'da da beni yine insanın kendisi ve başkalarıyla kurduğu ilişkiler ilgilendirdi. Ama belki de önceki filmlerime göre umuda en fazla alan açtığım film oldu. Dünyanın bütün zorluklarına rağmen insanların birbirlerine iyi gelebileceğine, birbirlerinin hayatında bir şeyleri değiştirebileceğine inanıyorum. Tatlı Maya biraz da bu inancın filmi.

 

Dünya prömiyerini Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde yapan ve ardından Boğaziçi Film Festivali'nde izleyiciyle buluşan Tatlı Maya'nın festival yolculuğunda nasıl tepkiler aldınız? Seyircinin filmde en çok hangi noktalarla bağ kurduğunu gözlemlediniz?

Bir filmi seyirciyle birlikte izlemek ve onların hikayeyle nasıl bir ilişki kurduğunu görmek benim için her zaman çok değerli. Antalya'daki gösterimde özellikle kadın seyircilerin karakterlerle güçlü bir duygusal bağ kurduğunu hissettim. Nazan ve Rana arasındaki dayanışmanın, birbirlerine sahip çıkmalarının seyircide karşılık bulması beni mutlu etti.

Boğaziçi Film Festivali'ndeki gösterimden de güzel geri dönüşler aldık. Özellikle filmin umutlu finalinin seyircide karşılık bulduğunu görmek beni mutlu etti. Bir yönetmen için anlattığı hikayenin izleyicinin hayatında bir duyguya, bir düşünceye dokunabilmesi çok değerli.

 

Uzun yıllardır sinema sektörünün içindesiniz. Türkiye'de kadın yönetmen olmanın geçmişten bugüne değişen koşullarını nasıl değerlendiriyorsunuz? Sektörde kadın sinemacıların görünürlüğü ve üretim olanakları açısından yeterli bir noktaya ulaşıldığını düşünüyor musunuz?

Ben kendi adıma kadın yönetmen olduğum için çok büyük zorluklarla karşılaştığımı söyleyemem. Bu anlamda kendimi şanslı görüyorum. Ama benim kişisel deneyimim, sinema sektöründe kadınların karşılaştığı engelleri görmezden gelmem anlamına gelmiyor. Sinema uzun yıllar erkek egemen bir sektör oldu ve bunun etkilerini bugün de görüyoruz.

Elbette geçmişe baktığımızda kadın yönetmenlerin sayısının ve görünürlüğünün arttığını söyleyebiliriz. Bu çok sevindirici. Ancak görünür olmakla üretim olanaklarına eşit biçimde ulaşabilmek aynı şey değil. Özellikle finansman bulmak, projelerini hayata geçirmek ve üretimde süreklilik sağlayabilmek kadın sinemacılar için hala önemli meseleler. Ben yeni kuşak kadın yönetmenlerin daha özgür, daha çeşitli hikayeler anlatabilmesini ve bu hikayeleri hayata geçirebilecek koşullara sahip olmasını çok önemsiyorum.

 

Son olarak, 20 Kasım'da vizyona girecek Tatlı Maya ile sinema salonlarına gelecek izleyicilerin filmden nasıl bir duyguyla ayrılmasını istersiniz? Seyircinin film bittikten sonra kendisine hangi soruyu sormasını arzu edersiniz?

Seyircinin filmden umut duygusuyla ayrılmasını isterim. Ama bunun yanında, yalnızca Nazan ve Rana'nın hikayesini izlemekle kalmayıp kendi hayatına, insanlarla kurduğu ilişkilere de dönüp bakmasını isterim. Bazen farkında olmadan birbirimize ne kadar mesafe koyduğumuzu, ne kadar kolay önyargılar geliştirebildiğimizi düşünmek bile önemli. Çünkü inanıyorum ki insan, başkasının hikayesinde kendinden bir şey bulabildiğinde dünyaya biraz daha farklı bakmaya başlıyor.

Paylaş Facebook WhatsApp